Zgrada prve krupanjske bolnice je izgrađena 1938. godine, kao testamentarna želja poznatog beogradskog trgovca i dobrotvora Nikole Spasića. Bolnica, neprijateljska komanda, porodilište, dom za stare – tokom osam i po decenija ovo zdanje menjalo je svoju namenu i svedočilo najrazličitijim zbivanjima i sudbinama ovdašnjeg stanovništva. Kao jedinstven primer neorenesansnog arhitektonskog stila u ovom kraju, pod zaštitom je države.
Potreba za bolnicom u međuratnom periodu u Rađevskom srezu bila je ogromna. Za ovu namenu Zadužbina je odobrila kredit od 1.250.000 dinara, a opština krupanjska dala je prostrano zemljište i besplatnu građu iz opštinske šume, pesak i lomljen kamen iz opštinskog majdana kao i da se sva građa prevuče radnom snagom iz opština Sreza Rađevskog.
Planove za građevinu, rađene po uzoru bolnice u Kumanovu, odobreni su od strane tehničkog odeljenja Drinske banovine u Sarajevu i Centralnog higijenskog zavoda, a građevinski radovi povereni su Milenku Bosiljčiću, preduzimaču iz Požege. Kamen temeljac svečano je postavljen 12. jula 1934, a okupljeni narod iz Krupnja i okoline veličao je ime dobrotvora Nikole Spasića, koji je svojim zaveštanjem omogućio da zabačeni i siromašni kraj dobije bolnicu. Zbog dodatnih instalacionih troškova, novca za uvođenje centralnog parnog grejanja i obezbeđivanja od plavljenja, Zadužbina je odobrila novi kredit u vrednosti od 758.539 dinara. Savremena zgrada bolnice, na ogromnu radost Rađevaca, otvorena je 1938. godine.
Samo tri godine kasnije, u Drugom svetskom ratu, zbog opremljenosti i strateške pogodnosti, postala je uporište neprijateljske vojne komande. Nemačka kaznena ekspedicija, koja je spalila Krupanj i streljala svo muško stanovništvo zatečeno u gradu, izbacila je bolesnike i uselila se u zgradu, koja je tako spašena.
U periodu od 1. do 3. septembra 1941. godine, ova zgrada bila je svedok žestoke borbe za Krupanj. Zajedničkim snagama partizani i četnici, u napadu iz različitih pravaca, uspeli su da zauzmu i kontrolišu zgradu. Partizanski valjevski odred, pod komandom Žikice Jovanovića Španca, napao je iz pravca brda Prljuge, dok su četnici, predvođeni Vladom Zečevićem i poručnikom Ratkom Martinovićem, delovali iz pravca brda Đulim. U odbrani bolnice bila je 10. četa 724. puka, kojom je komandovao kapetan Sajfert – priča istoričar Mladen Stefanović.
U analima zadužbine Nikole Spasića, ostala je zabeležena tragična sudbina Rahele Levi Mićić, doktorke jevrejskog porekla i upravnice bolnice. Njena stručnost i posvećenost pacijentima, a zatim hrabrost i odvažnost kao hirurga u partizanskoj bolnici u Krupnju, kažnjeni su od strane okupatora.
Rahelu i njenu porodicu nacisti su odveli u logor u Šapcu, a zatim ih prebacili u strahoviti Banjički logor. Početkom oktobra 1944. godine, Rahela je zajedno sa četvorogodišnjom ćerkom Verom streljana. Ovaj gubitak predstavljao je neizrecivu tragediju za celu zajednicu. U čast njene hrabrosti i predanosti, 2013. godine otkrivena je ploča na Domu zdravlja u Krupnju sa njenim imenom – priča istoričar.
U poslednjim godinama svog rada kao zdravstvene ustanove, zadužbina Nikole Spasića funkcionisala je i kao porodilište. Godine 1981, na svega dvadesetak metara odavde, otvorena je novoizgrađena zgrada Doma zdravlja u Krupnju, čime se stvaraju uslovi za širenje zdravstvenog centra i preseljenja bolničkih kapaciteta. U Domsko odeljenje za smeštaj starih i penzionera u sastavu Centra za socijalni rad Krupanj, zgrada bolnice pretvorena je 1998. godine.
Za 85 godina postojanja zadužbina Nikole Spasića u Krupnju menjala je uloge, ali je ostala verna prvobitnoj zamisli čoveka koji je svoj život i bogatstvo uložio u plemenitu nameru da pomogne onima kojima je to potrebno.
Iz serijala „NASLEĐE KRUPNjA”.
(Tekst preuzet sa fejsbuk stranice Distrikt)
