Prva kumanovska bolnica – zadužbina beogradskog trgovca Nikole Spasića
Suzana Nikoliќ
Na jednom zidu fasade takozvane ,,Stare bolnice” i danas može da se pročita „Zadužbina beogradskog trgovca Nikole Spasića“, kao svedočanstvo jednog minulog vremena u razvoju Kumanova
Prva Gradska bolnica u Kumanovu je izgrađena novcem poznatog beogradskog trgovca Nikole Spasića. On je u svom testamentu izrazio želju da se izgrade dve bolnice u unatrašnjosti tadašnje države. Tako, 18 godina nakon njegove smrti, Upravni odbor Zadužbine Nikole Spasića odlučio je da Kumanovo dobije javnu zdravstvenu ustanovu za potrebe građana. Objekat je završen i pušten u upotrebu 1935. godine, uz veliku podršku opštinskih vlasti i stanovništva.
Dvadesetih godina prošlog veka Kumanovo je bilo gradić sa oko petnestak hiljada stanovnika, nerazvijenom privredom, nerešenim komunalnim problemima, slabom zdravstvenom zaštitom, sa mnogo bolesti i pandemija koje proizilaze iz siromaštva. Zbog nerešenog vodosnabdevanja, građani su se vodom za piće snabdevali sa 17 česama, ali loš kvalitet i nehiegijena, bili su razlog čestoj pojavi stomačnih oboljenja, tifusa, a i tuberkuloza je uzela maha. O zdravlju stanovništva brinulo je nekoliko lekara u skromnim privatnim ordinacijama, ali nije postojao nikakav oblik bolnice ili stacionara za zbrinjavanje pacijenata. Opštinske vlasti nisu imale kapacitet da same reše ovaj problem, pa je vest o odluci Zadužbine Nikole Spasića da izgradi bolnicu u Kumanovu bila dobrodošla i primljena sa oduševnjenjem, jer je to bila šansa da se započne sa rešavanjem jednog od najvećih problema zajednice. Njihova obaveza je bila samo da obezbede plac na kome će se graditi bolnica.
„Kao najpogodniji plac i lokacija za izgradnju kumanovske bolnice bio je izabran onaj koji se nalazio desno od puta koji vodi ka Železničkoj stanici Kumanovo, i koji je nakon regulacionog plana Opštine bio predviđen za sportsko-rekreativni centar, a na njemu se nalazio Gradski park i sportsko strelište. Vlasnik ovog zemljišta, koje je bilo na periferiji grada, bilo je Vakufsko šerijatsko namesništvo u Kumanovu, jer se tu ranije nalazilo muslimansko groblje. Zbog zajedničkog interesa, koji je bio u prvom planu, postignut je dogovor o prenameni zemljišta. Opština Kumanovo je namesništvu za zemljište za izgradnju bolnice islatilo sumu od 25.000 dinara i 47 hektara najplodnije zemlje u ataru sela Režanovce. Ukupna površina spomenutog zemljišta koje je opština Kumanovo obezbedila za bolnicu, iznosi 5 hektara i 273 metara kvadratna“, piše hroničar Dimitar Masevski u monografiji „Sjaj minulih vremena“.
Kamen temeljac izgradnje ovog strateškog objekta bio je udaren 25. septembra 1933. godine, ali zbog oštre zime radovi su stali kod prve ploče i nastavljeni u proleće naredne godine. U intenzivnim građevinskim radovima veliki doprinos fizičkim radovima i dobrovoljnim prilozima dali su građani Kumanova. Već pri kraju avgusta 1934. godine nova gradska bolnica je bila gotova, a puštena je u upotrebu 16. juna 1935. godine.
„Septembra (19, 20. i 21.) 1934. godine izvršen je tehnički pregled i bolnica je predata na upravljanje, do svečanog osvećivanja i kompletiranja sa odgovarajućim medicinskim personalom, sreskom lekaru d-r Jovanu Lazareviću, koji je naznačen za njenog prvog rukovodioica. Naime, svečanom osvećenju ovog, za tadašnje prilike veličanstvenog zdanja u Kumanovu, pored svih opštinskim zvaničnika, prisustvovala je i supruga Nikole Spasića, Anastazija Spasić. Na čeonom zidu pri ulasku u objekat, postavljen je portret u ulju na platnu Nikole Spasića, a na istočnoj strani objekta iznad terasa ispod simsa pisalo je „Zadužbina beogradskog trgovca Nikole Spasića“, – piše Masevski.
I prostor oko bolnice je počeo odmah da se uređuje i oplemenjuje, pa je zasađena bagremova šuma, kao i divlji kesteni i borovi zasadi, a na sredini parka izgrađen je mali bazen, dok je celo bolničko dvorište ograđeno žicom.
Za vreme bugarske okupacije od 1941. do 1944. godine bolnica je nastavila sa primarnom delatnošću, a dvorište je sređeno i dobilo sadašnji izgled. Pored ulice zasađen je drvored kao zaštitna zona od buke i prašine sa ulice. Drugi objekti su građeni posle oslobođenja zemlje.
Izgradnjom bolnice u Kumanovu, Nikola Spasić nije pomogao samo žiteljima kumanovskog kraja, već celom južnom delu tadašnje države Kraljevine Jugoslavije. Ovaj objekat i danas je jedan od najlepših u krugu Kumanovske bolnice.
Opština Kumanovo je povodom proslave 500 godina svog postojanja porodici Nikole Spasića, dodelila plaketu za posebna dostignuća u razvoju grada.
(Izvor: KumanovoNews, autor teksta: Suzana Nikoliќ)
